1- 5- 4- مالی یا غیرمالی بودن تصدیق حصر وراثت ………………………………………………………………………………………………20
1- 6- اقدامات مرجع صالح و مندرجات گواهی ……………………………………………………………………………………………………..21
1- 6- 1- انتشار آگهی …………………………………………………………………………………………………………………………………………21
1- 6- 1- 1- در زمان سابق ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 21
1- 6- 1- 2- در زمان فعلی …………………………………………………………………………………………………………………………………23
1- 6- 2- لزوم یا عدم لزوم جلسه رسیدگی …………………………………………………………………………………………………………..24
1- 6- 3- مندرجات گواهی انحصار وراثت ……………………………………………………………………………………………………………26
1- 6- 4- اقدامات مرجع صالح از جهت کفر یا ایمان مورث و ورثه …………………………………………………………………………27
1- 6- 4- 1- مسلمان بودن مورث ………………………………………………………………………………………………………………………..27
1- 6- 4- 2- کافر بودن مورث …………………………………………………………………………………………………………………………….29
1- 6- 5- عدم درج افراد غیر نسب و سبب ……………………………………………………………………………………………………………31
1- 7- مدت زمان اخذ گواهی انحصار وراثت …………………………………………………………………………………………………………33
فصل دوم: آثار، اعتبار و اعتراض به گواهی انحصار وراثت
2- 1- آثار گواهی انحصار وراثت و موارد کاربرد آن ……………………………………………………………………………………………….34
2- 1- 1- آثار گواهی انحصار وراثت …………………………………………………………………………………………………………………….34
2- 1- 2- موارد کاربرد گواهی انحصار وراثت ………………………………………………………………………………………………………..35
2- 2- ماهیت و اعتبار گواهی انحصار وراثت ………………………………………………………………………………………………………….36
2- 2- 1- ماهیت گواهی انحصار وراثت ………………………………………………………………………………………………………………..36
2- 2- 2- اعتبار گواهی انحصار وراثت ………………………………………………………………………………………………………………….37
2- 2- 2- 1- اعتبار گواهی انحصار وراثت صادره از کشور خارج …………………………………………………………………………….38
2- 3- اعتراض به درخواست و گواهی انحصار وراثت …………………………………………………………………………………………….39
2- 3- 1- اعتراض به درخواست انحصار وراثت …………………………………………………………………………………………………….39
2- 3- 1- 1- اشخاصی که حق اعتراض به درخواست حصر وراثت دارند …………………………………………………………………40
2- 3- 1- 2- چگونگی رسیدگی به دعوی اعتراض به درخواست حصر وراثت ………………………………………………………….41
2- 3- 2- اعتراض به گواهی انحصار وراثت …………………………………………………………………………………………………………..41
2- 3- 2- 1- اشخاصی که حق اعتراض به گواهی حصر وراثت دارند ………………………………………………………………………42
2- 4- انواع اعتراض به گواهی انحصار وراثت ………………………………………………………………………………………………………..45
2- 4- 1- اعتراض با صبغه‌ی کیفری ……………………………………………………………………………………………………………………..46
2- 4- 1- 1- نحوه اعتراض …………………………………………………………………………………………………………………………………47
2- 4- 2- اعتراض با صبغه‌ی حقوقی …………………………………………………………………………………………………………………….47
2- 4- 2- 1- از جهت حذف نام بعضی از افراد ……………………………………………………………………………………………………..47
2- 4- 2- 1- 1- ادله مورد قبول برای نفی نسب ……………………………………………………………………………………………………48
2- 4- 2- 2- از جهت درج نام بعضی از افراد در گواهی …………………………………………………………………………………………50
2- 4- 2- 2- 1- اثبات رابطه زوجیت و رابطه نسب ……………………………………………………………………………………………….50
الف- اتبات رابطه زوجیت …………………………………………………………………………………………………………………………………….50
ب- اثبات رابطه نسب ………………………………………………………………………………………………………………………………………….51
2- 4- 2- 3- از جهت اصلاح میزان سهم الارث …………………………………………………………………………………………………….53
2- 4- 2- 4- از لحاظ جنسیت زمان فوت ……………………………………………………………………………………………………………..54
2- 4- 2- 5- از جهت تقویم مال ………………………………………………………………………………………………………………………….55
2- 4- 2- 6- اعتراض به صحت و سقم وصیت نامه ابرازی در گواهی حصر وراثت …………………………………………………..56
2- 5- اعتراض خارج از مهلت ……………………………………………………………………………………………………………………………..57
2- 6- نتیجه اعتراض به گواهی انحصار وراثت در حین و بعد از تقسیم ترکه ……………………………………………………………..57
2- 6- 1- اعتراض به انحصار وراثت در حین تقسیم ترکه ………………………………………………………………………………………..57
2- 6- 2- برگشت اقدامات انجام شده پس از اصلاح گواهی حصر وراثت …………………………………………………………………58
2- 6- 2- 1- هنگامی که مال غیر به تساوی در حصص شرکا قرار گیرد ……………………………………………………………………58
2- 6- 2- 2- هنگامی که مال غیر در تمام حصص شرکا مفروزاً به تساوی نباشد ………………………………………………………..59
2- 7- بررسی گواهی های متعارض ………………………………………………………………………………………………………………………63
نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….64
پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………66
فهرست منابع …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….67
ضمائم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….70
Abstract ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………95

فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل شماره 1- دادخواست حصر ورثه در زمان فعلی ………………………………………………………………………………………………71
شکل شماره 2- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به طبقه اول (محدود) …………………………………………………….73
شکل شماره 3- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به طبقه دوم (محدود) …………………………………………………….74
شکل شماره 4- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به طبقه سوم (محدود) ……………………………………………………75
شکل شماره 5- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به طبقه اول (نامحدود) …………………………………………………..76
شکل شماره 6- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به طبقه دوم (نامحدود) …………………………………………………..77
شکل شماره 7- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به طبقه سوم (نامحدود) ………………………………………………….78
شکل شماره 8- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به اقلیت های مذهبی (محدود) ………………………………………..79
شکل شماره 9- دادخواست حصر ورثه در زمان سابق مربوط به اقلیت های مذهبی (نامحدود) ………………………………………80
شکل شماره 10- استشهادیه مربوط به طبقه اول ………………………………………………………………………………………………………81
شکل شماره 11- استشهادیه مربوط به طبقه دوم ……………………………………………………………………………………………………..83
شکل شماره 12- استشهادیه مربوط به طبقه سوم …………………………………………………………………………………………………….85
شکل شماره 13- گواهی فوت ………………………………………………………………………………………………………………………………87
شکل شماره 14- اظهارنامه مالیات بر ارث ……………………………………………………………………………………………………………..88
شکل شماره 15-گواهی‌نامه واریز مالیات بر ارث ………………………………………………………………………………………………….. 90
شکل شماره 16- گواهی حصر وراثت محدود فعلی ………………………………………………………………………………………………..91
شکل شماره 17- گواهی حصر وراثت نامحدود فعلی ………………………………………………………………………………………………92
شکل شماره 18- گواهی حصر وراثت محدود در زمان سابق …………………………………………………………………………………….93
شکل شماره 19- گواهی حصر وراثت نامحدود در زمان سابق ………………………………………………………………………………….94

علائم و اختصارها
ق. ا. ح. ………………………………………………………………….قانون امور حسبی مصوب 1319 و اصلاحیه های بعدی آن
ق. ج. ……………………………………………………………………قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب مصوب 1379
ق. ق. ……………………………………………………………………قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1318
ق. م. ………………………………………………………………………قانون مدنی مصوب 1307
ق. م. م. …………………………………………………………………..قانون مالیات های مستقیم مصوب 1345
چکیده
اولین و مهمترین اقدامی که ورثه پس از فوت متوّفی باید انجام بدهند اخذ گواهی انحصار وراثت است. با اخـذ این گواهی و
مشخص شدن تعداد ورثـه و نسبت آنها با متوّفـی و سهم‌الارث ایشان فرآینـد تقسیم و تصفیه امـوال متوّفـی به سهولت انجام
می‌گیرد و تکلیف ماترک و مطالبات و بدهی های متوّفی روشن می‌شود. هر چند ظاهراً گواهـی حصر وراثت قاطـع است ولی
قانونگذار آن را قابل اعتراض دانسته از جمله آنکه بعضی از افراد با وارث شناختن خود و ذکر اینکه نام آنها در گواهـی نیامده
اعتراض نمایند ولی در خصوص اینکه طلبکاران و بدهکاران متوّفی بتوانند به عنوان معترض مطـرح باشند اختلاف نظر است.
به نظر می‌رسد طلبکار حق اعتراض دارد ولی بدهکار حق اعتراض ندارد. در همین راستا در این نوشتار سعی ما بـر این است
که به اولین اقدام وراث برای اثبات هویت و ارتباط خود با مورث و درخواست گواهـی انحصار وراثت و چگونگی صدور آن
و موارد اعتراض به گواهـی مزبور بپردازیم. روش تحقیـق در این نوشتار، مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و میـدانی بوده و در ایـن
راستا سعی شده به آراء و نظریات مشورتی که در این خصوص ارائه شده اشاره و مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفته و تلاش
شده تا تمـام قوانین ذی‌ربط مورد بررسی و در صورت لزوم مورد استفاده قرار گیرد.
واژگان کلیدی:
گواهی انحصار وراثت، اعتراض به گواهی انحصار وراثت، ذینفع
مقدمه
انسان ها در حیـات اجتماعی خـود با یکدیگر در تعامل می‌باشند در نتیجه این تعامل آثار حقـوقی بر روابط
موجـود بین آنها مترتب می‌شود این تعاملات و آثـار نه تنها در زمان حیات افراد، بلکه بعد از فـوت آنها نیز
همچنان ادامه دارد به این شکل که هرگاه شخصی از دنیا می‌رود از خود اموال و حقوق مالی به جا می‌گذارد
مسئله ارث کـه اکثر علمای حقـوق را به خـود مشغول نموده و هـر یک به ترتیبی آن را مرتـب کرده است،
عبارت از دانستن این که دارایی و حقوق شخص باید بعد از فـوت او به چه کسی برسد، آیا مـاترک او باید
به اشخاصی منتقل شود که قانون معین می‌کند و یا به کسانی که خود او انتخاب می‌نماید؟
بدیهی است که هر کس در دنیا به یک عده از اشخاص علقه تامی دارد و مایل است که بعد از فـوت
او اگر اموال و حقوقی دارد به همان اشخاص منتقل شود. کسانی که در درجـه اول و بیشتر از دیگران طرف
علقـه و محبت یک نفـر واقع می‌شوند کسانی هستند کـه آن یک نفر باعث وجـود آنها شده و یا آنها باعث
وجود او شده‌اند این اشخاص عبارتند از اولاد و ابوین انسان، پس اولاد و ابویـن کسانی خواهند بود که بـه
حکم طبیعت بعد از فوت یک نفر باید در درجه اول قائم مقام او شده و دارایی او را قهراً تملک کنند.
هرگاه یک نفر نه اولاد داشته باشد و نه ابوین، بدیهی است که علقه و محبت او بیشتر به اجداد او که
در این صورت به منزله ابوین می‌باشند و همچنین به برادر و خواهر او متوجه خواهد بود. به همین طریق به
هر درجه‌ای که شخص از داشتن ارحامی که به واسطه اقربیت اولویت دارند محروم باشد علقـه و محبت او
متوجه اقربای دورتر او می‌گردد. پس به حکم طبیعت، طبقات مختلفه‌ای که در میان اقربای نسبی باید بعد از
فوت یک نفر وارث او گردند معلوم و معین است.
اقربای نسبی کسانی هستند که یا به جهت ولادت از هـم متصل به یکدیگر می‌شوند مثل پدر و فرزند
و یا بـه واسطه ولادت از شخص واحـد یعنی داشتن جامـع نسب مثـل دو برادر، ولـی انسان اعـم از اینـکه
خویشاوند نسبـی داشته و یا نداشته باشد و اعـم از اینکه خویشاوندانش بـا او نزدیک یا دور باشنـد ممکـن
است تأهـل کرده و در حقیقت برای زندگی خـود شریکی نیـز اختیار نمـوده باشد که در این صورت علقـه
زوجیت نیز ایجـاد محبتی می‌نماید کـه کمتر از محبت اقربـای نسبی نخواهد بود. پس زوج یا زوجـه نیز از
جمله کسانی خواهند بود که خـواه برای میـت اقربای نسبی باشد و خواه نباشد باید از ترکـه او حصه ببرند.
نظـر به مراتب فـوق کسانی که باید بعـد از فـوت یک نفـر دارایـی او را تملک نمایند طبیعتاً معلوم است و
قانونگذاران نیز همین حکـم طبیعت را تعقیب وتأیید نمـوده و طبقات مختلف وارثین شخص را بـا ملاحظه
علقه و محبتی که بین یک نفر و اقربای او موجود می‌باشد معین کرده‌اند این قانون طبیعی که قانـون تشریعی
نیز منطبق با آن است بقدری موافق با ناموس بشر و نظام جماعت انسانی است بطوری که قوانین و مقررات
موضوعه اجازه انصراف از آن را نداده‌اند و بنابراین هیچ کس نمی‌تواند کسی را که حـق وراثت ندارد وارث
قرار دهد یا کسی را که قانـوناً وارث است از سهـم‌الارث خود محروم کند. در همین راستا بـه منظور اینکـه
وراث بتوانند سهـم‌الارث خود را مطالبـه و درآن تصرف کنند ابتـدا لازم است وارث منحصر بـودن ایشان و

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

سهـم‌الارث هر یک از ایشان در دادگـاه بررسی و اثبات گردد در ایـن خصوص برابر بند 3 مـاده 11 قانـون
شوراهای حـل اختلاف مصوب1387، شـورا پس از رسیدگـی گواهـی‌نامه‌ای بـه نام تصدیق انحصار وراثت
صـادر می‌نماید که در اختیار اشخاص ذینفع قـرار خواهد گرفت. انحصار وراثت در حقـوق عبارت است از
معلوم نمودن تعداد وراث متوّفی توسط مراجع ذی‌صلاح. در این نوشتار سعـی ما بر این است که بـه نحـوه
اخـذ گواهی‌نامـه انحصاروراثت بپردازیم و در ادامـه به این امر اشـاره کنیم که آیا می‌شود به گواهـی مذکور
اعتراض کرد و چه اقداماتی را باید انجام داد.
اهمیت و ضرورت موضوع
با توجه به اینکه از جمله مواردی که نوعـاً گریبانگیر تمامی افراد جامعه بوده و یا خواهد بود فـوت یکی از
بستگان نزدیک است که آثـاری از جمله لزوم تعیین تکلیف مایملک وی و میزان سهم و حقوق وراث را به
دنبال دارد. موضوعـی که بسیار مورد سـؤال است چگونگی و تشریفات دادرسی مربوط به گواهـی انحصار
وراثت و همچنین نحوه اعتراض به آن است؟ این گواهی از اهمیت خاصی برخوردار است زیرا هرگونه نقل
و انتقال امـوال متوّفـی که قهراً در مالکیت ورثـه قرار می‌گیرد، ادامه عملیات ثبتی و… منوط به ارائـه گواهی
مذکور است.
اهداف تحقیق
پرداختـن مفصل بـه موضـوع انحصار وراثت و قـرار دادن مطالب دستـه‌بندی شده و منظـم شده در اختیـار
مسئولان مربوطه تا ایشان نیز مطالب را برای دسترسی ساده تر و سریع تر در خدمت افراد جامعه قـرار دهند
تا افراد برای انجـام کارهای مربوط به انحصار وراثت کمتر دچـار مشکل شوند و با آگاهی بیشتر برای اخـذ
این گواهـی اقدام کنند چـون همان طور کـه گفته شد این بحث جزو مواردی است که گریبانگیر تمـام افراد جامعه هست و تمام افراد روزی به آن نیاز پیدا می‌کنند.
پیشینه موضوع
به جرأت می‌توان گفت که بحـث ارث از مهمترین و پیچیده ترین بحث ها در کتـاب های فقهی و حقـوقی
است زیرا آیاتی چند از قرآن کریم و بیش از هزار حکم، قاعده و مسئله به این مهـم اختصاص یافته است و
فقها و حقوقدانان با توجه به گستردگی و شمول و جامعیت آیات، با دقت به فصل‌بندی ارث پرداخته، تحت
عناوینی همچون موجبات، موانـع و شرایط ارث بـه طور مفصـل سخـن گفته‌اند. امـا به منظور اینکـه وراث
بتواننـد سهـم‌الارث خـود را مطالبـه و درآن تصـرف کننـد ابتـدا لازم است وارث منحصـر بـودن ایشـان و
سهـم‌الارث هر یک از ایشان بررسی و اثبات گردد و گواهی تصدیق انحصار وراثت صـادر گردد. که ترتیب
کار مشروحاً در مواد360 الی 374 قانون امور حسبی و همچنین قانون تصدیق انحصار وراثت مصـوب سال
1309 مصرح است و همچنین می‌تـوان به نظرات مشورتی اداره حقـوقی که در کتابـی تحت عنوان «گواهی
حصر وراثت در رویه قضایی» توسط خانم عاطفه زاهدی گردآوری شده اشاره کرد لکن با توجه به ضرورت
و نیـاز جامعه بـه پرداخت جزئیـات بیشتر از سویـی و نبود تحقیـق مستقل و جامـع در منابـع کتابخانه‌ای و
سایت های اینترنتی از سوی دیگر جای آن دارد که موضوع حاضر از زوایای مختلفی مورد بحث قرار گیرد.
پرسش های تحقیق
در این موضوع با توجه به فراگیری آن سؤالاتی چند به بحث گذاشته شده است که عبارتند از:
چه مدارکی برای اخذ این گواهی لازم است؟ و چه اشخاصی برای تقاضای انحصار وراثت صلاحیت
دارند؟
چه مرجعی صالح برای رسیدگی است؟ و روند آن به چه شکل است؟
چه کسانی حق اعتراض دارند و ذینفع محسوب می‌شوند؟
اعتراض در چه مواردی ممکن است مطرح شود؟
چه مراجعی برای رسیدگی به اعتراضات صلاحیت دارند و روند رسیدگی آنها به چه شکل است؟
فرضیه های تحقیق
1- به نظر می‌رسد که گواهی حصر وراثت در بعضی موارد قاطع است.
2- به نظر می‌رسد که ورثه و طلبکار و بدهکار حق اعتراض به گواهی انحصار وراثت را دارند.
3- به نظر می‌رسد که مواردی را کـه متقاضی اخذ گواهـی حصـر وراثت در اظهارنامـه مالیاتی ذکـر
می‌کند برای او اقرار محسوب می‌شود.
روش تحقیق
روش تحقیق در این نوشتـار، مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و میدانی بوده و در این راستا سعـی شده بـه آراء و نظریـات مشورتی که در این خصوص ارائـه شده اشاره و مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفته و تلاش شده تا تمـام قوانین ذی‌ربط مورد بررسی و در صورت لزوم مورد استفاده قرار گیرد.
فصل اول:تشریفات صدور
1- 1- معنای حصر وراثت
1- 1- 1- معنای لغوی
«حصروراثت. [حَ رِ وِ ثَ] (ترکیب اضافی،اِمرکب) (اصطلاح حقوق) انجام دادن تشریفات قانونـی و رسـمی برای برسمیت شناختن و محدود و مشخص کردن وارثان شخص درگذشته».1
1- 1- 2- معنای اصطلاحی
برای اینکه بتوانیم معنای اصطلاحی این واژه را بیان کنیم باید دعوی انحصار وراثت را تعریف کنیم.
«دعـوی انحصار وراثت- (دادرسـی مدنی) دعوائـی است که بـه موجب آن وراث متوّفـی از دادگـاه
تقاضای صدور تصدیقی بر محصور بودن وراث متوّفی به عدد و اشخاص (یا شخص) معیـن معلوم می‌کنند
و تصدیق مزبور را تصدیق حصر وراثت و برگ حصر وراثت و حصر وراثت نامنـد».2(ماده 360 قانون امـور
حسبی)
«در اثر فـوت مورث اموال او به طور قهـری به وراث او منـتقل می‌شود لیکـن بـه منظور اینکه وراث
بتوانند سهم‌الارث خود را مطالبـه و در آن تصرف کنند، لازم است وارث منحصر بودن ایشان و سهـم‌الارث هر یک از ایشان در دادگاه بررسی و اثبات گردد. در این خصوص پس از رسیدگـی دادگاه گواهـی‌نامه‌ای به نام تصدیق انحصار وراثت صادر و در اختیار اشخاص ذینفع قرار خواهد گرفت».3
1- 2- اشخاص ذینفع جهت درخواست گواهی حصر وراثت
به ‌موجب ماده 360 قانون امور حسبـی عـلاوه بر ورثـه متوّفـی سایـر اشخاص ذینفع هم می‌توانند تصدیـق
انحـصـار وراثـت تحصـیل کنند و جمله «اشخـاص ذینـفع» مذکور در این مـاده اختصاص به مورد متوّفای
بلاوارث ندارد. (حکم شماره 1337 مورخ 13/8/26 شعبه 3 دیوانعالی کشور).4
اشخاص ذینفع مذکور عبارتند از:
1- طلبکار متوّفی، «براساس نظریه شماره 7951/7 مورخ 5/11/1377 طلبکار می‌تواند در مقام وصول
طلب خود به‌عنوان ذینفع با ارائه مدارک لازم دادخواست گواهی حصر وراثت به دادگاه تقدیم نماید».5
2- موصی له، در مواردی که وصیت نیاز به اجازه ورثه دارد.
3- وصی، در هنگامی که اجازه ورثه برای اجرای وصایا لازم است.
4- کسی کـه غیـرمستقیم از اثبات وراثت شخصی از دیگـری منتفع مـی‌گـردد، مثـلاً کسی کـه مـال
غیرمنقولی را از وارث انتقال گرفته است می‌تواند درخواست انحصار وراثت ناقل را از مورث بنماید.
نکته قابل توجه اینکه چنانچه وراث و یا اشخاص ذینفع متعدد باشند نیازی به درخواست همگی آنها
نمی‌باشد و اقدام یک نفر از افراد مذکور برای امضاء و ارائه دادخواست کافی است.
1- 3- مرجع صالح برای رسیدگی و دادن گواهی انحصار وراثت
1- 3- 1- مرجع صالح در زمان سابق
«پیش از تغییراتی کـه در تشکیلات قضایی بـه عمل آمده است، طبق ماده 361 ق. ا. ح. مصوب 20/9/1377
دادگاه بخش جانشین دادگاه صلـح پیش از آن، صلاحیت رسیدگـی و صدور گواهی انحصار وراثت داشت.
پس از انجـام تغییراتی در تشکیلات دادگستری، سرانجام مطابق مقررات قانون آیین دادرسی مدنـی مصوب
28/1/79 دادگـاه صالح برای رسیدگـی به تقاضای صدور گواهـی انحصار وراثت، دادگاه عمـومـی جانشین
دادگاه بخش سابق شد که با لحاظ ماده 2 قانـون تصدیق انحصار وراثت در بین دادگاه های عمـومی ایـران،
دادگاه عمومی اقامتگـاه دائمی متوّفی و در صورتی که اقامتگاه دائمی متوّفی خارج از کشور باشد هر یک از
دادگاه های عمومی تهران صالح است.6 در این امر فرق نمی‌کند که متوّفـی در حـوزه دادگاه مربوطه دارائـی
داشته باشد یا اصلاً دارایی در ایران نداشته باشد.
1- 3- 2- مرجع صالح فعلی
در حال حاضر چون صدور گواهی انحصار وراثت غالباً در زمره‌ی دعاوی و مرافعاتی که لزوماً مخاطب و یا
مخالف در بر داشته باشد نبوده و از پیچیدگی های قضایی برخوردار نمی‌باشد، بـه همین منظور اراده تقنینی
قانونگذار بر این مهم تعلق گرفته است که به هدف کاهش مراجعات مردم به محـاکم دادگسـتری در اجرای
قانون جدید شورا های حل اختلاف مصوب 18/4/1387 وفق بند 3 ماده 11 این قانـون قاضـی شورای حل
اختلاف را مجاز نموده با مشورت اعضاء شورا نسبت به درخواست صدور گواهی حصـر وراثت رسیدگی و
مبادرت به صدور رأی مقتضی نماید، بنابراین با وضع و تصویب قانون اخیرالذکر مرجع صلاحیت دار جهت
درخواست و صدور گواهی انحصار وراثت، شورای حل اختلاف محل اقامت دائـمی هر یک از متوّفای مرد
یا زن می‌باشد.
ماده 11 قانـون شورای حل اختلاف می‌گوید: «قاضـی شورا در موارد زیـر با مشورت اعضـاء شورای
حل اختلاف رسیدگی و مبادرت به صدور رأی می‌نماید.
1- دعاوی مالی در روستا تا بیست میلیون ریال و در شهر تا پنجاه میلیون ریال.
2- کلیه دعاوی مربوط به تخلیه عین مستأجره به جز دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب و پیشه.
3- صدور گواهی حصر وراثت، تحریر ترکه، مهر و موم ترکه و رفع آن.
4- ادعای اعسار از پرداخت محکومٌ‌به در صـورتی که شـورا نسبت به اصـل دعـوی رسیدگـی کرده
باشد.»
بنـابراین اگر شخصـی در طول مدت زندگی خود در شهر های مختلف سکـونت داشته باشد و برای
مثـال آخـرین محـل سکونتـش سمنـان باشد، پس از فـوت، شورای حل اختلاف سمنـان صلاحیت صدور
گواهی انحصـار وراثت را خواهد داشت هرچند که شخص در شهر دیگری فوت کرده باشد یا اموال وی در
استان دیگری باشد.
1- 3- 3- مرجع صالح خارج از کشور و اتباع خارجی
دراین مورد می‌توان دو حالت را بیان کرد:
1- محل اقامت دائمی متوّفی در خارج از مملکت باشد.
2- مرجع صالح صدور گواهی انحصار وراثت برای تبعه خارجی
1- 3- 3- 1- محل اقامت دائمی متوّفی در خارج از مملکت باشد
«به موجب نظریه شماره 3077 مورخ 9/7/1369 و مستنداً به ماده دوم قانون تصدیق انحصار وراثت مصوب
1309 در صورتی که محل اقامت دائمی متوّفی در خارج از مملکت باشد محاکم تهران صالح برای رسیدگی
و صدور گواهی حصر وراثت هستند و ارزش مدارک ارائه شده به نظر دادگاه رسیدگی کننده خواهد بود».7
1- 3- 3- 2- مرجع صالح صدور گواهی انحصار وراثت برای تبعه خارجی
«به موجب نظریـه شماره 6044/7 مـورخ 3/12/1362 صـدور گواهـی انحصار وراثت برای اتبـاع خارجه با
رعایت قوانین دولت متبوع آنها توسط دادگـاه محل اقامت متوّفی در ایران با توجه بـه ماده 2 قانون تصدیـق
انحصار وراثت و ماده 967 قانون مدنـی بلااشکال است».8که در حـال حاضر به موجب بند3 مـاده 11 قانون
شورای حـل اختلاف این وظیفه برعهده شورای حل اختلاف است..
1- 4- مدارک لازم جهت تقاضای تصدیق انحصار وراثت
متقاضی گواهی انحصار وراثت باید هنگام تقاضا از شورای حل اختلاف مدارک زیر را تنظیم و به دفتر شورا
تسلیم نماید:
1- درخواست‌نامه کتبی مشتمل بر نام و مشخصات درخواست‌کننده و متوّفـی و ورثـه وی و اقامتگاه
آنها و نسبت بین متوّفی و وراث. ( شکل شماره 1 الی 9)
2- تکمیل فرم استشهادیه این فـرم با توجه به اینکه وارثان از طبقـه اول، دوم یا سوم باشنـد متفاوت
است که در یکی از دفاتـر اسنـاد رسمی توسط 3 نفر شاهد، اسامی وارثان تعیین و تصدیق می‌شود. (شکـل
شماره 10 الی 12)
3- ارائه اصل گواهی فوت و یک برگ کپی از آن. (شکل شماره 13)
گواهی فـوت براساس مندرجات سنـد فـوت تنظیم می‌گردد و قابل ارائه به مراجـع قانـونی و اداری
می‌باشد و پس از وفات جایگزین شناسنامه متوّفی می‌باشد. براساس ماده 22 قانون ثبت احوال کشور «وفات
هر کس اعم از ایرانی یا خارجـی باید به یکـی از ادارات ثبت احوال سراسر کشـور اعلام شود و نیز وفـات
ایرانیان در خارج از کشور به مأموران کنسولی محـل اقامت یا به یکـی از ادارات سازمان ثبت احـوال کشور
اعلام می‌شود» اصلح است که واقعه وفات در ظرف مهلت مقرر (10 روز) به اداره ثبت احوال اعلام گردد.
برای اخذ گواهی فوت هر یک از اشخاص ذیل صالحند و می‌توانند اقدام کنند:
1- نزدیکترین خویشاوند متوّفـی یا هر شخصی که در موقع وفـات حاضر بوده است با ارائـه مدرک
شناسائی.
2- مأموران انتظامی متصدی یا صاحب مکانی که وفات در آن رخ داده است.
3- متصدیان گورستان ها.
4- مقامات قضایی و نظامی
5- گروه های امدادی
مدارک مورد نیاز جهت ثبت وفات عبارتند از:
الف- شناسنامه متوّفی و کارت شناسایی ملی (در صورت صدور کارت)
ب‌- گواهی پزشک یا بیمارستان یا مسئولین گورستان یا معـرفی و حضور دو نفر گواه با ارائـه مدرک
شناسایی در اداره ثبت احوال مورد مراجعه.
ج‌- فیش واریزی مطابق نرخ مصوب.9
4- ارائه اصل شناسنامه متوّفی به همراه کپی از تمام صفحات آن.
5- ارائه اصل شناسنامه همه وراث متوّفی به همراه کپی از صفحه اول و دوم.
بند الف- دسترسی نداشتن به شناسنامه وراث- آنچـه در این مورد باید ذکـر کرد این است که بـر
اساس «نظریـه شماره 9168/7 مـورخ 2/9/1380 چنانچه متقاضی گواهـی حصر وراثت قادر به تهیه اسناد سجلی سایر وراث نباشد می‌تواند از دادگـاه درخواست گواهـی به منظور مراجعه به اداره ثبـت احوال و اخذ اسناد مورد نیـاز را بنمـاید در این صورت دادگـاه مکلـف به اعطاء گواهـی و اداره ثبـت احـوال مکلـف به دادن رونوشت اسناد سجلـی خواهد بود».10 که پس از تصویب قانون شوراهای حل اختلاف این وظیفه استعلام از اداره ثبت برعهده شورا خواهد بود.
بندب- فقدان شناسنامه- براساس «نظریه شماره 981/7 مورخ 26/2/1377 ملاحظه بـرگ شناسنـامه
ورثه از لحاظ تعیین مشخصات وراث است و اگر دادگـاه به نحو دیگری هم این امر را احراز نماید می‌تواند
بر اساس آن اقـدام نماید، بنابـراین ملاحظه شناسنامه وراث موضوعیّت ندارد».11به عنوان مثال می‌تـوان گفت
گواهی ولادت صادره از بیمارستان به تنهایـی جهت صدور گواهی حصروراثت کافی نیست و برای صـدور
گواهی انحصاروراثت ارائه اسناد سجلی وراث حین‌الفوت مـورث لازم به نظر می‌رسد اما در ما نحـن فیه و
عدم امکان تسلیم سند مبحوث عنه احراز موضوع با شورای حل اختلاف صالحه می‌باشد.12
6- ارائه اصل شناسنامه همسر متوّفی به همراه کپی از صفحه اول و دوم.
7- ارائه اصل عقـدنامه همسر متوّفـی به همراه کپـی از صفحه اول و دوم، چنانچه طلاق گرفته باشد
گواهی طلاق و چنانچه فوت شده باشد گواهی فوت ارائه شود.
8- چنانچه پدر و مادر متوّفی در قید حیات باشند کپی و اصل شناسنامه آنها ارائه شود.
9- چنانـچه متوّفـی، پدر ومادرشـان قبلاً فوت نموده است گواهـی فوت یا گواهی حصر وراثت آنها
ارائه شود.
10- چنانچه متوّفی فرزندی داشته باشد که قبلاً فوت نموده، می‌بایست گواهی فوت فرزند ارائه شود.
11- چنـانـچه متوّفـی از اقلیـت های مذهبـی باشد، نظریـه مراجـع دینـی خود راجع به تقسیم ارث
می‌بایست ارائه نمایند.
12- گواهـی مالیات بـر ارث: (شکـل شماره 15)
هرگاه در نتیجه فـوت شخصی اعـم از فـوت واقعی یا فرضی،  اموالی از متوّفـی باقـی بماند مشمول
مالیـات بر ارث خواهـد بود و وراث برای استفاده از حقـوق مالی و امـوال باقیمانده از متوّفـی نظیر حقوق
بازنشستگی و دیـه و همچنین انجام هـرگونه نقـل و انتقال یا ثبت اموال حقـوقی و برداشت از حساب های
بانکی متوّفـی ملزم به ارائه گواهی حصـر وراثت و گواهی‌نامه واریز مالیات بـر ارث می باشند. در بند های
ذیل به بررسی نکاتی پیرامون گواهی‌نامه مذکور می‌پردازیم.
بند الف- تعریف مالیات بر ارث
«مالیاتی است که بـه موجب قانـون مالیات بـر ارث و طبق تعرفـه مندرج در همان قانـون از ماتـرک
گرفتـه می‌شود».13
بند ب- حوزه مالیاتی صالح
حـوزه مالیاتی صلاحیت‌دار در مـورد ارث، حـوزه ای است کـه آخـرین اقـامتگاه قانـونی متوّفـی در
محدوده آن واقع بوده است و اگر متوّفـی در ایران مقیم نبوده حـوزه مربوط در تهران خواهد بود (مـاده 27
ق. م. م).
بند ج- اشخاص مشمول مالیات
وراث از نظر قانون مالیات های مستقیم به سه طبقه تقسیم می‌شوند:
وراث طبقه اول که عبارتند از: پدر، مادر، زن، شوهر، اولاد و اولاد اولاد.
وراث طبقه دوم که عبارتند از: اجداد، برادر، خواهر و اولاد آنها.
وراث طبقـه سوم که عبارتـند از: عمـو، عمـه، دایـی، خالـه و اولاد آنها. (ماده 18 ق. م. م.)

بند د- اموال مشمول مالیات
اموال مشمول مالیات بر ارث عبارتند از: کلیه ماترک واقـع در ایران یا خارج از ایران اعـم از منقول و
غیر منقول و مطالبات قابل وصول و حقوق مالی پس از کسر هزینه کفـن و دفن در حـدود عرف و عادت و
واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوّفی، که به شرح زیر مشمول مالیات است:
اگر متوّفی یا وارث یا هر دو، ایرانی مقیم ایران باشند کل اموال مشمول مالیات بر ارث متوّفی واقع در
ایران و یا خارج از ایران (پس از کسر مالیات بر ارثی که بابت اموال واقع در خارج از ایـران به دولت محلی
پرداخت شده است) نسبت به سهم‌الارث هر یک از ورثه طبق نرخ های مقرر در ماده 20 قانون مالیات های
مستقیم، مشمول مالیات بر ارث می‌باشد.
اگر متوّفـی و وارث هر دو، ایرانی مقیم خارج از ایـران باشند، سهم‌الارث هر یک از وراث از اموال و
حقوق مالی متوّفی که در ایران موجود است به نرخ مذکور در ماده 20 ق. م. م. و نسبت به آن کـه در خارج
از ایران وجود دارد پس از کسر مالیات بر ارثی که از آن بابت به دولت محـل وقوع مال پرداخت شده است
به نرخ بیست و پنج درصد مشمول مالیات بر ارث می‌باشد.
در مـورد اتباع خارجی و سایـر موارد نسبت به آن قسمت از اموال و حقوق مالـی متوّفی که در ایران
موجود است کلاً مشمول مالیات بر نرخ مذکور در ماده 20 ق. م. م. برای وراث طبقه دوم می‌گردد.14
بند ه- اموالی که مشمول مالیات بر ارث نمی‌گردد
به موجب بند (1) ماده 24 ق. م. م. وجـوه بازنشستگی و وظیفه و پس‌انداز خـدمت و مـزایای پایـان
خدمت، مطالبات مربوط به خسارت اخراج، بازخرید خدمت و مرخصی استحقاقی استفاده نشده و بیمه های
اجتماعی و نیز وجـوه پرداختی توسط مؤسسات بیمه یا بیمـه گزار و یا کارفرما از قبیل بیمه عمـر، خسارت
فوت و همچنین دیه و مانند آنها حسب مورد که یک جا و یا بطور مستمر به ورثه متوّفی پرداخت می‌گردد.
به موجب بنـد (3) ماده 24 ق. م. م. اموالی کـه برای سازمان ها و مؤسسه های مذکور در ماده 2 این
قانون مورد وقف یا نذر یا حبس واقع گردد به شرط تأیید سازمان ها و مؤسسه های مذکور.
به موجب بنـد (4) ماده 24 ق. م. م. هشتاد درصد اوراق مشارکت و سپرده های متوّفی نزد بانک های
ایرانی و شعب آنها در خارج از کشور و مؤسسه های اعتباری غیر بانکی مجاز، همچنین پنجاه درصد ارزش
سهام متوّفـی در شرکت هایی که سهم آنها طبق قانـون مربوط در بـورس پذیرفته شده باشد و چهـل درصد
ارزش سهام یا سهـم‌الشرکه متوّفـی در سایـر شرکت ها و نیز چهـل درصد ارزش خالص دارایی متوّفـی در
واحد های تولیدی، صنعتی، معدنی و کشاورزی.
به موجب ماده 21 ق. م. م. اموالی که جزء ماترک متوّفـی باشد و تا یک سال پس از قطعیت مالیات و
غیر قابل رسیدگی بودن پرونده امر در مراجـع مالیاتی طبق قوانین یا احکام خاص مالکیت آنها سلب و یا به
موجب گواهی سازمان ذیربط بلا‌عوض در اختیار وزارتخانه ها، مؤسسه های دولتی، شهرداری ها، نهاد های
انقلاب اسلامی یا شرکت هایی که صددرصد سهام آنها متعلق به دولت باشد قرار گیرد، از شمول مالیات بـر
ارث خارج و در صورتی که بابت سلب مالکیت عوضـی داده شود ارزش آن عوض یا امـوال سلب مالکیت
شده هـر کدام کمتر است جـزء اموال مشمول مالیات بر ارث محسوب و در هـر حال چنانچه مالیاتی اضافه
پرداخت شده باشد مسترد خواهد شد. حکـم این ماده در مـواردی که وراث تمام یا قسمتی از امـوال را کـه
جزء ماترک باشد بطور رایگان به یکی از اشخاص مذکور در ماده 2 این قانون واگذار کنند جاری است.
به مـوجب ماده 25 ق. م. م. وراث طبقـه اول و دوم نسبت به اموال شهدای انقلاب اسلامی مشمـول
مالیات بر ارث نمی‌باشند.
بند و- مدارک مورد نیاز
1- رونوشت یا تصویر گواهـی شده کلیه اوراقـی کـه مثبت حـق مالکیت متوّفـی نسبت بـه امـوال و
حقوق مالی بشود.
ملک: سند مالکیت، گواهی پایان کار ساختمان یا قبض پرداخت عوارض نوسازی.
اتومبیل: سند مالکیت.
محل کسب: سند مالکیت یا سند اجاره و پروانه کسب.
سهام شرکت: برگه سهام و مدارک متعلق به شرکت.
در مورد وجوه نقد یا سپرده: دفتر بانکی و یا برگ سپرده و سایر مدارک بر حسب مورد.
2- رونوشت یا تصویر گواهی شده اسناد مربوط به بدهی و مطالبات متوّفی.
3- درصورتـی که اظهارنامه از طرف وکیل یا قیـم یا ولی داده شود رونوشت یا تصویر گواهـی شده
وکالت‌نامه یا قیم‌نامه.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید